نقاشی غربی در فرش ایرانی

در پست قبلی در مورد فرش‌های شرقی و جایگاهشان در نقاشی‌های غربی گفتیم. رودررویی و آشنایی شرقیان و غربیان اتفاقی بود که به همان میزان که برای غربی‌ها جالب بود، شرقیان را نیز به خود جلب می‌کرد. اما این جلب‌توجه و علاقه فرهنگ‌های شرقی و غربی برای مردمان فرهنگ مقابل در هر فرهنگ نمودی کاملاً متمایز و متناسب با ویژگی‌های هر فرهنگ را به خود گرفت.

بازار فرش و مواجهه شرقیان و غربیان

با توجه به این‌که رسانه هنری غالب در غرب نقاشی و در ایران فرش بود، میراث فرهنگی ایران که فرش است وارد نقاشی‌های غربی شد و میراث فرهنگی غرب که نقاشی‌های رئال و ناتورال بود وارد فرش ایرانی شد.

فرش ایرانی با نقش فرنگی

مسافران غربی‌ای که از دوره صفویه به ایران مسافرت می‌کردند، چنان تصویری شگفت‌انگیز از غرب برای ایرانیان ساختند که ایشان را شیفته سرزمین خود یعنی غرب و به‌طور خاص اروپا کردند. در دوره قاجار انگیزه سفر به غرب و تماس با فرهنگ غربی آن‌قدر در ایرانیان قوت یافته بود که بسیاری بار سفر بستند و عازم دیاری شدند که اصطلاحاً بدان «فرنگ» می‌گفتند.

مظفرالدین شاه در سفر به غرب

هنگامی‌که سفرنامه‌های ایرانی از سفر به فرنگ را می‌خوانیم، به‌خوبی مشهود است که همان ابتدای کار مجموعه‌ای از پدیده‌ها به‌طور چشمگیری نظر ایشان را به خود جلب می‌کند و چنان ایشان را شیفته خود می‌کند که می‌توان رد پای آن پدیده‌ها را در همه آثارشان مشاهده کرد.

فرش ایرانی با نقش فرنگی

در این دوره پدیده‌هایی مثل «شهر فرنگ»، «زن فرنگی»، «گل فرنگی»، «واقع‌گرایی» و به‌طور خلاصه هر چیز «فرنگی» ای برای مردم شرق و به‌طور خاص در بحث ما ایران آن‌قدر جالب می‌شوند که کم‌کم راه خود را در زندگی و هنرهای عامه و مردمی مثل فرش باز می‌کنند.

زن فرنگی

ما در مجموعه فرش حیدریان، فرش‌های متعددی داریم که با الهام از تصاویر هنرهای غربی بافته شده‌اند. مثلاً این قالی بختیاری نقش «گل فرنگ» دارد، نقشی که جوان‌های تحصیل‌کرده بختیاری هنگامی‌که برای تحصیل به غرب رفته بودند به‌عنوان سوغاتی با خود از فرنگ به آن منطقه وارد کردند.

این قالی امیر مجاهد بختیاری که در نوع خود فرشی بی‌نظیر است، با نقش «زن‌های فرنگی» آراسته شده است.

علاوه بر این‌ها در مجموعه فرش حیدریان فرش‌هایی وجود دارند که نقوششان الهام گرفته از هنرهای دستی غربی مثل تاپستری های فرانسوی هست.

در دوره معاصر هم فرش حیدریان، مجموعه‌های جدیدی را با بهره‌گیری از سبک‌ها و تکنیک‌های هنر غربی خلق کرده تا این میراث هنری با فضای مدرن خانه‌های معاصر و سبک زندگی نوین سازگارتر باشند. مثلاً «فرش‌های اورداید» این مجموعه که با تکنیک‌های کلاژ و اسمبلاژ طراحی شده و تلفیقی از سنت و مدرنیته را به نمایش می‌گذارند.