فرش‌های شرقی در نقاشی‌های غربی

فرش‌های شرقی از دیرباز تا امروز منبع شگفتی و زیبایی برای غربیان بوده‌اند. نخستین برخوردهای مردمان غرب با فرهنگ شرقی برای ایشان سرشار از شگفتی و شیفتگی بود. فاصله و عدم ارتباط شرق و غرب موجب یک ناآگاهی و بی‌خبری دوسویه شده بود که در اولین مواجهه غربیان با سرزمین‌های شرقی به‌صورت شگفتی‌های بزرگ رخ‌نمود. هر مسافر غربی که به وطن خود بازمی‌گشت، نخست کوله باری از قصه‌های شگفت‌انگیز را سر می‌گشاد و تنی چند را شیفته دیدار سرزمین‌های شرقی می‌کرد. و گاه تا جایی که وسع داشت، سوغاتی‌هایی را از سرزمین‌های غریب شرقی به موطن خویش می‌برد.

طبیعت بی جان اثر پیتر بوئل

با ورود نخستین مسافران طولی نکشید که تعاملات بین کشورها رونق گرفت، همواره عده‌ای از غرب به شرق می‌آمدند، تا هم نادیده‌ها و غرایب را ببینند و هم معاملاتی را شکل دهند که مهم‌ترین ثمره آن تبادل فرهنگی بود. در این میان بیراه نیست اگر بگوییم، فرش یکی از معدود شاهکارها و مایه مباهات شرقیان بود که بهترین نمونه‌های آن از دیرباز نزد ایرانیان یافت می‌شد.

نقاشی ژان لئون ژروم با عنوان بازار فرش قاهره

غربیان محصولات فرهنگی شرق را می‌خریدند و در خانه‌هایشان فضایی را به بازسازی گوشه‌هایی از فرهنگ شرقی اختصاص می‌دادند تا در دورهمی‌ها از آن به‌عنوان اتاقی برای نمایش اشیا شگفت‌انگیز و موضوع صحبتی برای یک دورهمی استفاده کنند. این فضاهای کوچک خانگی که از آن‌ها با نام اتاق عجایب یا گنجینه دوستداران یاد می‌شد، موزه‌های کوچک خانگی بودند که بعضاً با فرش‌های نفیس شرقی آراسته می‌شدند.

طبیعت بی جان، پیر دوپویی

فرش‌های شرقی البته منحصر و محبوس در گنجینه‌ها نماندند و خیلی زود راه خود را به خانه‌ها و فضاهای مختلف غربی باز کردند. پس‌ازآنکه فرش‌های شرقی به قصرها و خانه‌های اعیانی غربی راه یافتند، طولی نکشید که موردتوجه نقاشانی قرار گرفتند که به این اماکن رفت‌وآمد داشتند. خیلی زود سروکله فرش‌ها در نقاشی‌ها پیدا شد و پس‌ازآن فرش‌های گران‌بهایی که فقط در افسانه‌ها و خانه‌های ملوکانه یافت می‌شد، در قالب تصویر، به دیگر مشتاقان نیز عرضه شد. در این تابلوی طبیعت بیجان از هانس مملینگ، یک فرش قره‌باغی زینت‌بخش تصویر شده است.

در ادامه برخی از زیباترین نقاشی‌های غربی که با فرش‌های شرقی مزین شده‌اند را مشاهده می‌کنید.

تابلوی شام آخر امبروسیوس فرانکن، در این تابلو مسیح جلوی فرشی ایستاده که نقش کهن الگویی آن در بسیاری از آثار هنری شرقی مشهود است. این قالی بافته شده در مصر، موسوم به مملوک است و اکنون در مجموعه‌ای خصوصی نگهداری می‌شود. نمونه‌های مختلف این فرش زیبا در مجموعه فرش حیدریان خلق‌شده‌اند.

نمئنه فرش مملوک بافته شده در مجموعه حیدریان

در تابلوی کنفرانس خانه سامرست عده‌ای از سیاستمداران اروپایی گرداگرد میزی طویل نشسته‌اند که به زیور قالی هولباین آراسته شده است.